Zeitschrift für die Welt der Türken / Journal of World of Turks, Vol 11, No 3 (2019)

Font Size:  Small  Medium  Large

TARİH-İ EBÜ’L-FETH’TEKİ İKTİDAR KURGUSU ÜZERİNE ARKEOLOJİK SÖYLEM ÇÖZÜMLEMESİ / ARCHAEOLOGICAL DISCOURSE ANALYSIS ON THE POWER FICTION IN TARIH-I EBU’L-FETH

İnan GÜMÜŞ

Abstract


Özet
Tarih-i Ebü’l-Feth, erken dönem Osmanlı tarih yazıcılığının önde gelen eserlerinden biridir. İyi bir tahsil gördükten sonra devlet görevinde bulunan ve Veziriazam Mahmud Paşa’nın divan kâtipliğini yapan Tursun Bey tarafından kaleme alınan eserin giriş bölümünde, saltanat kurumunun işleyişiyle ilgili kuramsal bilgilere yer verilmiştir. Verilen bu kuramsal bilgiler aynı zamanda, eserin asıl amacını oluşturan tarihsel vakaların anlatımının hazırlayıcısı gibidir. Bu bağlamda Tursun Bey, ilk Osmanlı siyasi düşünürleri arasında gösterilmektedir.
Eserde yer bulan saltanat kurumunun işleyişi, toplumsal düzenin sağlanması gibi konular, iktidar ilişkileri açısından değerlendirilebilir. Bu noktada iktidara ilişkin belirlemeleriyle öne çıkan Fransız düşünür Michel Foucault’nun ortaya koyduğu kuramsal bilgiler ışığında esere yaklaşmak mümkündür. Nitekim iktidar ilişkilerini soykütüksel çözümleme yoluyla açığa çıkarmaya çalışan Foucault’nun özgün düşünceleri, Tarih-i Ebü’l-Feth gibi tarihsel metinlerimizin söyleminin ortaya konulmasına, dolayısıyla özne ve iktidar bağlantısının tarihsel gelişiminin belirlenmesine de katkı sağlayabilecektir. Bu çalışmada Tarih-i Ebü’l-Feth’in söylemindeki iktidar anlayışı, Foucault’nun düşünceleri merkezde olmak üzere arkeolojik söylem çözümlemesine dayalı olarak incelenmeye çalışılacaktır.
Anahtar Sözcükler: söylem, arkeolojik söylem, tarih, iktidar felsefesi.

Abstract
Tarih-i Ebü’l-Feth is one of the leading works of early Ottoman historiography. In the introduction part of the work written by Tursun Bey who worked fort he state and served as a clerk of Grand Vizier Mahmud Pasha after having a good education, theoretical information about the functioning of the reign institution has been included. This given theoretical information is also like the preparer of the narrative of the historical cases that constitute the main purpose of the work. In this context, Tursun Bey is considered as one of the first Ottoman political thinkers.
Issues such as the functioning of the reign institution and the establishment of social order that take place in the work can be evaluated in terms of power relations. At this point, it is possible to approach the work in the light of the theoretical knowledge put forward by the French philosopher Michel Foucault, who became prominent with determinations about power. As a matter of fact, Foucault's original ideas, which try to reveal the relations of power through genealogical analysis, may contribute to the exposure of the discourse of our historical texts such as Tarih-i Ebü’l-Feth and thus to determine the historical development of the connection of subject and power. In this study, the understanding of power in the discourse of Tarih-i Ebü’l-Feth will be examined based on the analysis of archaeological discourse, with Foucault's thoughts being the center.
Key Words: discourse, archaeological discourse, history, philosophy of political power.

Full Text » Tam Metin » Vollständiger Text: PDF